Sigorta tarife kurgusu nedir, nasıl tasarlanır?

Tarife kurgusu, bir sigorta ürününde primin hangi risk faktörlerine, hangi katsayılara ve hangi hesaplama sırasına göre belirleneceğini tanımlayan yapıdır. Başka bir deyişle, aktüerlerin risk analizinden çıkan fiyatlama kararlarının, iş kurallarına ve yazılıma aktarılabilir, test edilebilir ve denetlenebilir bir hesaplama akışına dönüştürülmesidir.

Tarife kurgusu doğru tasarlanmadığında aynı risk için farklı kanallarda farklı prim çıkabilir, indirimler beklenenden fazla birikebilir ya da bir katsayı değişikliğinin portföye etkisi ancak satış başladıktan sonra fark edilir. Bu rehber, bir tarifenin bileşenlerini, hesaplama sırasının nasıl belirleneceğini ve tarifenin güvenli biçimde yayına alınmasını ele alıyor.

Tarife kurgusu nedir, aktüeryal fiyatlamadan farkı ne?

Aktüeryal fiyatlama, riskin beklenen maliyetini istatistiksel yöntemlerle tahmin eden analiz sürecidir; tarife kurgusu ise bu analizin sonucunu günlük satışta kullanılacak işletilebilir bir hesaplama yapısına dönüştürür. Biri "ne kadar olmalı" sorusunu, diğeri "sistem bunu her teklifte nasıl hesaplayacak" sorusunu yanıtlar.

Aktüerler genellikle genelleştirilmiş doğrusal modeller (Generalized Linear Models, GLM) gibi yöntemlerle hangi risk faktörünün hasar sıklığını ve hasar büyüklüğünü ne ölçüde etkilediğini modeller. Bu modelin çıktısı; faktörler, faktör seviyeleri ve her seviye için bir göreli katsayıdır. Tarife kurgusu bu çıktıyı alır ve üzerine ticari kararları, minimum prim kurallarını, yuvarlamayı, vergi ve fon paylarını, komisyonu ve kanal bazlı ayarlamaları ekler.

Bir sigorta tarifesinin temel bileşenleri nelerdir?

Bir tarife; baz prim veya baz oran, risk faktörleri ve katsayı tabloları, indirim ve sürprimler, minimum prim ve yuvarlama kuralları, vergi ve fon payları ile komisyon yapısından oluşur. Bu bileşenlerin her biri ayrı tanımlanmalı ve ayrı versiyonlanabilmelidir.

Vergi, fon payı ve komisyon oranları mevzuat ve sözleşmelerle değişebildiği için tarifenin içine sabit yazılmamalı, geçerlilik tarihli parametreler olarak tutulmalıdır.

Tarife hesaplama sırası nasıl belirlenir?

Hesaplama sırası, her adımın hangi tutar üzerine uygulanacağını belirler ve aynı katsayılarla farklı primler çıkmasına yol açabilecek kadar önemlidir. Bu nedenle sıra, aktüerya ile yazılım ekibinin birlikte imzaladığı açık bir akış olarak yazılmalıdır.

Katsayılar genellikle iki şekilde uygulanır:

• Çarpımsal yapı: Baz prim, her faktör katsayısıyla çarpılır. GLM çıktılarıyla doğal olarak uyumludur ve en yaygın yöntemdir.
• Toplamsal yapı: Belirli ek teminatların veya sabit ücretlerin prime eklenmesi. Örneğin bir asistans hizmetinin sabit fiyatı.

Temsili bir örnekle: baz prim 1.000 TL, bölge katsayısı 1,20 ve yapı tarzı katsayısı 0,90 ise risk primi 1.080 TL olur. Bu tutara yüzde 10 indirim uygulanıp ardından sabit bir asistans ücreti eklendiğinde çıkan sonuç, önce asistans ücretinin eklenip sonra indirimin uygulandığı durumdan farklıdır. Hangi sıranın doğru olduğu bir iş kararıdır; önemli olan kararın açıkça yazılması ve her kanalda aynı uygulanmasıdır.

Hesaplama sırasında netleştirilmesi gereken diğer sorular şunlardır:

• Birden fazla indirim kümülatif mi uygulanacak, yoksa yalnızca en yükseği mi geçerli olacak?
• İndirimlerin toplamı için bir üst sınır var mı?
• Minimum prim kontrolü indirimlerden önce mi, sonra mı yapılacak?
• Yuvarlama her adımda mı, yalnızca sonuçta mı yapılacak?
• Taksitli ödemede vade farkı hangi tutar üzerinden hesaplanacak?

Türkiye'de tarife tasarımında nelere dikkat edilir?

Türkiye'de tarife tasarımı branşa göre farklı düzenleyici sınırlar içinde yapılır; bazı zorunlu ürünlerde fiyatlama serbestisi sınırlıyken ihtiyari branşlarda şirketler tarifelerini kendi risk ve ticari stratejilerine göre kurar.

• Zorunlu trafik sigortası: Fiyatlama, düzenleyici çerçevenin belirlediği azami prim uygulaması ve hasarsızlık basamak sistemi gibi kurallarla sınırlıdır. Tarife kurgusunda bu kuralların parametrik olarak yönetilmesi, düzenleme değiştiğinde hızlı uyum sağlar.
• Zorunlu deprem sigortası: Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından belirlenen tarifeye göre fiyatlanır; şirketler burada tarife tasarlamaz, doğru uygular.
• Kasko: Araç değeri için TSB kasko değer listesi, hasar geçmişi için Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) verileri tarifenin temel girdileridir. Ayrıntılar için SBM ve TRAMER entegrasyonu yazısına bakabilirsiniz.
• Konut ve işyeri: Bölge, yapı tarzı ve bina yaşı gibi faktörler öne çıkar; deprem ve doğal afet teminatları için ayrı risk bölgesi tabloları kullanılır.
• Sağlık: Yaş, cinsiyet, plan ve ağ (anlaşmalı kurum) seviyesi gibi faktörler tarifenin temelini oluşturur; bu verilerin işlenmesinde KVKK hükümleri gözetilmelidir.

Kasko ve trafik ürünlerindeki süreçlerin tamamı için kasko ve trafik sigortasında dijital süreçler yazısına göz atabilirsiniz.

Sigorta tarifesi adım adım nasıl tasarlanır?

Tarife tasarımı, aktüeryal analizle başlayıp test edilmiş ve onaylanmış bir tarife versiyonunun yayına alınmasıyla biten, iş ve teknoloji ekiplerinin birlikte yürüttüğü bir süreçtir.

1. Veriyi hazırlayın: Poliçe ve hasar verisini risk faktörleri, teminat ve dönem kırılımında temizleyin ve eşleştirin.
2. Risk faktörlerini seçin: Hasar sıklığını ve büyüklüğünü açıklayan, satış anında güvenilir biçimde toplanabilen faktörleri belirleyin. Satış anında doğrulanamayan bir faktör, tarifede zayıf bir halka olur.
3. Aktüeryal modeli kurun: Faktör katsayılarını ve baz primi hesaplayın.
4. Ticari katmanı tasarlayın: İndirim, sürprim, kanal ayarlamaları ve yetki marjlarını belirleyin.
5. Hesaplama sırasını yazın: Her adımı, uygulandığı tutarı ve yuvarlama kuralını açık bir akış dokümanı olarak kaydedin.
6. Tabloları sisteme aktarın: Katsayı tablolarını fiyatlama motoruna parametre olarak yükleyin; elle kopyalama yerine doğrulamalı bir yükleme süreci kullanın.
7. Test ve etki analizi yapın: Referans test senaryolarını ve mevcut portföyün yeniden fiyatlanmasını çalıştırın.
8. Onaylayın ve yayına alın: Tarife versiyonunu geçerlilik tarihiyle birlikte onay akışından geçirerek devreye alın.

Tarife değişikliği nasıl test edilir ve yayına alınır?

Tarife değişiklikleri, yayına alınmadan önce hem hesaplama doğruluğu hem de portföy etkisi açısından test edilmelidir. Doğruluk testi "sistem aktüerin istediğini mi hesaplıyor" sorusunu, etki analizi ise "bu değişiklik müşterilerimizi ve kârlılığımızı nasıl etkiler" sorusunu yanıtlar.

Hesaplama doğruluğu

Aktüerya tarafından hazırlanan ve beklenen sonuçları içeren referans test senaryoları, fiyatlama motorunda otomatik olarak çalıştırılmalıdır. Sınır değerler, en yüksek ve en düşük katsayı kombinasyonları ve minimum prim senaryoları mutlaka bu sete dahil edilmelidir.

Portföy etki analizi

Mevcut poliçe portföyü yeni tarifeyle yeniden fiyatlanır ve eski tarifeyle karşılaştırılır. Böylece yenilemede hangi segmentte ne kadar fiyat değişimi olacağı, hangi müşterilerin olağan dışı artış yaşayacağı önceden görülür.

Yayına alma

Tarife versiyonu, belirli bir geçerlilik tarihiyle devreye alınır. Önceki versiyon silinmez; o tarihten önce verilmiş teklifler ve tanzim edilmiş poliçeler kendi tarifeleriyle izlenebilir kalmalıdır. Tarifenin hesaplama tarafının nasıl çalıştığını sigorta fiyatlama motoru yazısında ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Tarife kurgusu kontrol listesi

• Her risk faktörü satış anında güvenilir biçimde toplanabiliyor veya dış kaynaktan doğrulanabiliyor mu?
• Hesaplama sırası yazılı ve aktüerya ile yazılım ekibi tarafından onaylı mı?
• İndirimlerin birleşme kuralı ve üst sınırı tanımlandı mı?
• Vergi, fon payı ve komisyon oranları geçerlilik tarihli parametreler olarak mı tutuluyor?
• Referans test senaryoları otomatik çalıştırılıyor mu?
• Portföy etki analizi her tarife değişikliğinde yapılıyor mu?
• Eski tarife versiyonları izlenebilir biçimde saklanıyor mu?
• Tarifeyi kimin değiştirebileceği ve hangi onay akışının işleyeceği belirlendi mi?

Tarife kurgusunun ürün modeliyle nasıl bütünleştiğini görmek için sigorta ürün modelleme yazısına bakabilir, tarife projeleriniz için bizimle iletişime geçebilirsiniz.