Sigorta ürün modelleme: teminat, kural ve parametre yapısı

Sigorta ürün modelleme, bir sigorta ürününün teminatlarını, limitlerini, muafiyetlerini, sigortalanabilir nesnelerini, müşteriye sorulacak bilgileri, kurallarını ve parametrelerini yazılımın okuyabileceği yapısal bir tanıma dönüştürmek demektir. Bu tanım; teklif ekranlarını, fiyatlama motorunu, poliçe basımını, hasar değerlendirmesini ve raporlamayı besleyen ortak kaynak haline gelir.

Ürün modeli iyi kurulduğunda yeni bir paket, ek teminat veya kural değişikliği yapılandırma ile hayata geçer. Kötü kurulduğunda ise ürün bilgisi kodun, ekranların ve raporların içine dağılır; her değişiklik birden fazla yerde düzeltme ve uzun test döngüleri gerektirir. Bu rehber, sağlam bir ürün modelinin yapı taşlarını ve kurulum adımlarını ele alıyor.

Sigorta ürün modeli hangi yapı taşlarından oluşur?

Bir sigorta ürün modeli; ürün, plan, sigortalanabilir nesne, teminat, limit ve muafiyet, soru seti, kural, parametre ve doküman şablonlarından oluşur. Bu bileşenler hiyerarşik olarak birbirine bağlanır ve her biri ayrı ayrı versiyonlanabilir olmalıdır.

Bu yapıda en kritik ilke, ürün bilgisinin tek bir yerde tanımlanmasıdır. Teklif ekranı, fiyatlama, poliçe basımı ve hasar modülü aynı tanımdan beslenmelidir. Bu tanımın yaşadığı katman genellikle bir ürün fabrikasıdır; ayrıntılar için sigorta ürün fabrikası yazısına bakabilirsiniz.

Teminat yapısı nasıl kurgulanır?

Teminat yapısı, ana teminatlar, ek teminatlar ve alt teminatlardan oluşan, aralarındaki bağımlılıkların açıkça tanımlandığı bir hiyerarşi olarak kurgulanmalıdır. Her teminatın zorunlu mu opsiyonel mi olduğu, hangi nesneye bağlı olduğu ve limitinin nasıl belirlendiği modelde ayrı alanlar olarak tutulur.

Teminat tasarımında dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:

• Ana ve ek teminat ayrımı: Ana teminat olmadan ek teminat seçilemez; örneğin konut sigortasında yangın ana teminatı olmadan hırsızlık ek teminatı sunulmayabilir.
• Bağımlılık ve dışlama kuralları: Bazı teminatlar birlikte seçilmek zorundadır, bazıları ise birbirini dışlar.
• Limit tipleri: Sabit tutar, sigorta bedelinin oranı, olay başı limit, yıllık toplam limit ve nesne değerine bağlı limit ayrı tipler olarak modellenmelidir.
• Muafiyet ve katılım payı: Sabit tutar, hasar tutarının oranı veya her ikisinin kombinasyonu olarak tanımlanabilmelidir.
• Teminat kodları: Her teminat için muhasebe, reasürans ve düzenleyici raporlamada kullanılacak kodlar baştan eşlenmelidir.

Teminatların muhasebe ve reasürans kodlarıyla ürün tanımı sırasında eşlenmesi, ileride raporlama ve hasar prim oranı analizinde ciddi düzeltme maliyetlerini önler.

Ürün kuralları hangi türlere ayrılır?

Ürün kuralları; uygunluk, doğrulama, risk kabul, hesaplama ve doküman kuralları olmak üzere beş ana gruba ayrılabilir. Kuralların türüne göre sınıflandırılması, hangi kuralın ne zaman çalışacağını ve kimin tarafından yönetileceğini netleştirir.

• Uygunluk (eligibility) kuralları: Ürünün kime satılabileceğini belirler. Örneğin belirli kullanım tipindeki araçlar için ürünün sunulmaması.
• Doğrulama (validation) kuralları: Girilen verinin tutarlılığını kontrol eder. Örneğin poliçe başlangıç tarihinin geçmişte olmaması.
• Risk kabul (underwriting) kuralları: Teklifin otomatik onaylanmasını, yönetici onayına düşmesini veya reddedilmesini belirler.
• Hesaplama kuralları: Prim, limit veya muafiyetin nasıl hesaplanacağını tanımlar; bu kısım genellikle tarife ve fiyatlama motoruyla birlikte çalışır.
• Doküman kuralları: Hangi klozların, bilgilendirme metinlerinin ve eklerin poliçeye basılacağını belirler.

Kurallar mümkün olduğunca karar tabloları veya bir kural motoru üzerinden, okunabilir biçimde tanımlanmalıdır. Kodun içine gömülen kurallar hem ürün ekibi tarafından görülemez hem de denetimde açıklanması zorlaşır. Hesaplama tarafının ayrıntıları için sigorta tarife kurgusu ve sigorta fiyatlama motoru yazılarına göz atabilirsiniz.

Parametre ve referans veri nasıl yönetilir?

Parametreler, kuralların ve fiyatın kullandığı değer tablolarıdır; ürün tanımından ayrı yönetilmeli ve her birinin geçerlilik tarihi bulunmalıdır. Böylece bir tablo değiştiğinde ürün tanımına dokunmadan yeni değer belirli bir tarihten itibaren devreye alınabilir.

Sigorta ürünlerinde sık kullanılan parametre ve referans veri türleri şunlardır:

• Marka-model ve araç tipi kodları; kaskoda araç değeri için Türkiye Sigorta Birliği (TSB) tarafından yayımlanan kasko değer listesi.
• İl, ilçe ve risk bölgesi eşlemeleri.
• Meslek, sektör ve faaliyet kodları.
• Yapı tarzı, kat sayısı ve inşa yılı gibi konut ve işyeri özellikleri.
• Taksit seçenekleri ve ödeme araçlarına göre kurallar.

Parametre yönetiminde üç ilke öne çıkar: her değişikliğin kim tarafından, hangi onayla yapıldığı kayıt altına alınmalı; geçerlilik başlangıç ve bitiş tarihleri zorunlu olmalı; dış kaynaklı listeler (örneğin kasko değer listesi) otomatik ve doğrulanmış bir süreçle güncellenmelidir.

Ürün versiyonlama neden kritiktir?

Ürün versiyonlama, bir ürünün farklı dönemlerdeki tanımlarının birlikte yaşayabilmesini sağlar; çünkü yürürlükteki her poliçe, satıldığı andaki ürün tanımına göre yönetilmek zorundadır. Bugün yapılan bir teminat değişikliği, geçen yıl satılmış bir poliçenin zeyilini veya hasarını etkilememelidir.

Doğru bir versiyonlama modelinde şu kurallar geçerlidir:

• Poliçe, tanzim edildiği ürün versiyonuna bağlanır ve bu bağ değiştirilmez.
• Zeyil işlemlerinde poliçenin kendi versiyonu esas alınır; yeni versiyona geçiş ancak yenilemede ve bilinçli bir kararla yapılır.
• Satıştaki versiyon ile yaşayan versiyonlar ayrı ayrı izlenir.
• Her versiyonun geçerlilik tarihi, değişiklik gerekçesi ve onay kaydı saklanır.

Bu yapı, poliçe yönetim sistemi seçerken sorulması gereken en temel sorulardan biridir.

Sigorta ürün modeli adım adım nasıl oluşturulur?

Ürün modeli, iş tarafının ürün tanımından başlayıp yazılımda test edilmiş bir yapılandırmaya ulaşan sıralı bir süreçle oluşturulur.

1. Ürün tanım dokümanını hazırlayın: Teminatlar, paketler, hedef müşteri, satış kanalları ve özel şartlar iş diliyle yazılsın.
2. Nesne ve teminat hiyerarşisini çizin: Hangi teminatın hangi nesneye bağlı olduğunu ve bağımlılıkları görselleştirin.
3. Soru setini tasarlayın: Fiyatlama, risk kabul ve poliçe basımı için gerekli her bilgi alanını, veri tipini ve kaynağını belirleyin. Dış servisten gelecek alanları ayrıca işaretleyin.
4. Kuralları sınıflandırın: Her kuralı türüne göre ayırın, karar tablosu biçiminde yazın ve sahibini belirleyin.
5. Parametre tablolarını ayırın: Değişken değerleri kurallardan ve üründen bağımsız tablolara taşıyın.
6. Kodları eşleyin: Teminatları muhasebe, reasürans ve raporlama kodlarıyla eşleştirin.
7. Test senaryolarını yazın: Her paket ve sınır durum için beklenen sonuçları iş birimiyle birlikte tanımlayın.
8. Yapılandırın ve doğrulayın: Modeli sistemde kurun, test senaryolarını otomatik çalıştırın ve onay akışından geçirerek yayına alın.

Ürün modelleme kontrol listesi

• Ürün bilgisi tek bir kaynakta tanımlı ve tüm modüller bu kaynaktan besleniyor mu?
• Teminatlar arasındaki bağımlılık ve dışlama kuralları açıkça modellendi mi?
• Limit ve muafiyet tipleri tüm senaryoları karşılıyor mu?
• Kurallar kodun içinde değil, okunabilir karar tablolarında mı?
• Her parametrenin geçerlilik tarihi ve değişiklik kaydı tutuluyor mu?
• Poliçeler tanzim edildikleri ürün versiyonuna bağlı mı?
• Teminatlar muhasebe ve reasürans kodlarıyla eşlendi mi?
• Her ürün değişikliği için otomatik çalışan bir test seti var mı?