Kısaca
Sigorta AR-GE, sigortacılığa özgü teknik belirsizlik içeren yeni ürün, algoritma ve yazılım altyapılarını sistematik bir yöntemle geliştirme faaliyetidir. Teknokent iş birliği, bu projelerin onaylı bir proje çerçevesinde, nitelikli ekiple ve yasal teşviklerden yararlanarak yürütülmesini sağlar; ancak her yazılım işi AR-GE sayılmaz.
Sigorta AR-GE, sigorta şirketinin ya da teknoloji iş ortağının, sonucu önceden bilinmeyen teknik bir problemi çözmek için yeni bir yazılım, algoritma veya ürün altyapısını sistematik biçimde geliştirmesi demektir. Fiyatlama motoru, yapay zekâ destekli hasar tespiti ya da parametrik ürünler için tetikleyici altyapısı gibi çalışmalar bu kapsama girebilir; mevcut bir ekranın yeniden tasarlanması ya da rutin bir entegrasyon bakımı ise genellikle girmez.
Türkiye'de sigorta sektörünün AR-GE ihtiyacı çoğu zaman teknokentlerdeki yazılım şirketleriyle yapılan iş birlikleri üzerinden karşılanır. Bu yazıda sigortacılıkta hangi işlerin AR-GE sayılabileceğini, teknokent modelinin nasıl işlediğini, proje başvurusundan kapanışa kadar izlenecek adımları ve iş birliğinde sık yapılan hataları ele alıyoruz.
Sigortacılıkta hangi projeler AR-GE sayılır?
Bir projenin AR-GE sayılması için yenilik içermesi ve çözümü önceden bilinmeyen bir teknik belirsizliği hedeflemesi gerekir. Uluslararası referans olarak kullanılan OECD Frascati Kılavuzu, AR-GE faaliyetini beş ölçütle tanımlar: yeni olması, yaratıcı olması, sonucunun belirsiz olması, sistematik yürütülmesi ve sonuçlarının aktarılabilir ya da tekrar üretilebilir olması.
Sigorta teknolojisinde bu ölçütleri karşılama potansiyeli yüksek konular şunlardır:
- Kural ve parametre tabanlı, kod yazmadan yeni ürün tanımlanabilen bir sigorta ürün fabrikası altyapısı
- Çok değişkenli tarifeleri milisaniyeler içinde hesaplayan, sürümlenebilir bir fiyatlama motoru
- Araç fotoğraflarından hasarlı parçayı ve onarım türünü tahmin eden görüntü işleme modelleri
- Hasar ihbarlarında şüpheli örüntüleri yakalayan skor ve makine öğrenmesi modelleri
- Telematik veriyle sürüş davranışını puanlayan kullanıma dayalı sigorta algoritmaları
- Hava, deprem veya uçuş verisine bağlı otomatik tazminat tetikleyen parametrik sigorta platformları
- Poliçe genel şartları ve hasar dosyaları üzerinde çalışan, doğruluğu denetlenebilir dil modeli uygulamaları
Buna karşılık mevcut bir modüle yeni rapor eklemek, bilinen bir API'ye standart entegrasyon yazmak, sürüm yükseltmek veya arayüz rengini değiştirmek rutin geliştirme olarak değerlendirilir. Aynı projede hem AR-GE hem rutin iş bulunabilir; önemli olan, AR-GE kapsamındaki iş paketlerinin açıkça ayrıştırılmasıdır.
Teknokent nedir, sigorta projeleri için ne sağlar?
Teknokent, resmi adıyla teknoloji geliştirme bölgesi, 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu çerçevesinde genellikle bir üniversite ile ilişkili olarak kurulan ve AR-GE ile yazılım faaliyetlerinin yürütüldüğü alanlardır. Bölgede faaliyet gösteren firmalar, yönetici şirket tarafından onaylanan projeler üzerinde çalışır ve bu projelerle ilişkili kazanç ve personel giderleri için mevzuatta tanımlı teşviklerden yararlanabilir.
Sigorta şirketi açısından teknokent iş birliğinin değeri yalnızca vergi avantajı değildir:
- Nitelikli ekip erişimi: Yazılım mimarisi, veri bilimi ve sigorta alan bilgisini bir arada barındıran ekiplere daha hızlı ulaşılır.
- Akademik bağ: Üniversite ile yakınlık; aktüeryal modelleme, istatistik veya görüntü işleme gibi konularda danışmanlık almayı kolaylaştırır.
- Disiplinli proje yönetimi: Onaylı projelerin dönemsel raporlanması, iş paketleri ve çıktıların belgelenmesini zorunlu kılar; bu da proje kalitesine yansır.
- Deneme alanı: Ana sistemi riske atmadan yeni bir yaklaşımın kavram kanıtı (Proof of Concept, PoC) ile sınanmasına imkân verir.
Teşviklerin kapsamı, oranları ve süreleri zaman içinde mevzuat değişiklikleriyle güncellenebildiği için proje bütçesini planlarken güncel düzenlemeyi mali müşavir ve teknokent yönetici şirketiyle birlikte doğrulamak gerekir.
Teknokent, AR-GE merkezi ve TÜBİTAK desteği arasındaki fark nedir?
Üç model de AR-GE'yi destekler ama farklı kurumsal yapılara hitap eder. Teknokent bölgedeki firmalar için, AR-GE merkezi belirli ölçekteki şirketlerin kendi bünyesi için, TÜBİTAK programları ise proje bazlı hibe için uygundur.
| Model | Kimin için uygun? | Temel mantık | Sigorta projelerinde tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Teknokent firması | Bölgede ofisi olan yazılım ve teknoloji şirketleri | Onaylı projeler üzerinden vergi ve istihdam teşvikleri | Sigorta şirketine özel platform ve modül geliştirme |
| AR-GE merkezi | 5746 sayılı Kanun kapsamındaki şartları sağlayan şirketler | Şirket içi AR-GE birimi için teşvik | Büyük sigorta şirketinin kendi yazılım ekibi |
| TÜBİTAK TEYDEB programları (ör. 1501, 1507) | Proje bazlı destek arayan şirketler | Proje bütçesinin bir kısmına hibe | Belirli bir yapay zekâ veya ürün altyapısı projesi |
| Üniversite iş birliği | Akademik derinlik gereken işler | Danışmanlık, ortak proje, tez çalışması | Risk modelleme, istatistiksel yöntemler |
Bu modeller birbirini dışlamaz. Örneğin teknokentteki bir yazılım firması, bir sigorta şirketiyle yürüttüğü projeyi ayrıca TÜBİTAK desteğine başvurabilir; ancak aynı gider kaleminin birden fazla destekten mükerrer yararlanmaması için dikkatli bütçe ayrımı yapılmalıdır.
Sigorta AR-GE projesi adım adım nasıl kurgulanır?
İyi bir sigorta AR-GE projesi, iş hedefiyle teknik belirsizliği aynı dokümanda buluşturur. Aşağıdaki adımlar, fikir aşamasından kapanışa kadar izlenebilecek pratik bir çerçeve sunar.
- İş problemini tanımlayın. "Hasar dosyalarının ilk değerlendirme süresini kısaltmak" gibi ölçülebilir bir hedef belirleyin.
- Teknik belirsizliği yazın. Mevcut yöntemlerle neden çözülemediğini, hangi teknik sorunun cevabının bilinmediğini açıkça ifade edin.
- Literatür ve piyasa taraması yapın. Benzer çözümleri, bunların Türkiye pazarındaki kısıtlarını (SBM veri yapısı, KVKK, yerel ürün çeşitliliği) not edin.
- İş paketlerini ayırın. AR-GE niteliğindeki paketlerle rutin geliştirme paketlerini ayrı başlıklarda planlayın.
- Ekip ve rol planını çıkarın. Yazılımcı, veri bilimci, iş analisti ve sigorta alan uzmanlarının hangi pakette ne kadar çalışacağını belirleyin.
- Başarı ölçütlerini koyun. Model doğruluğu, yanıt süresi, otomatik karar oranı gibi ölçütleri proje başında sabitleyin.
- Başvuruyu hazırlayın. Teknokent yönetici şirketine veya ilgili destek kurumuna proje önerisini, bütçeyi ve takvimi sunun.
- Dönemsel raporlayın. Ara çıktıları, karşılaşılan sorunları ve çözüm denemelerini belgeleyin.
- Sonuçları aktarın. Prototipi üretim sistemine alma kararını, teknik borcu ve bakım sorumluluğunu netleştirin.
Başarısız deneme de geçerli bir AR-GE çıktısıdır. Hangi yaklaşımın neden çalışmadığını belgelemek, hem raporlama hem de kurum hafızası açısından değerlidir.
Sigorta şirketi ile teknokent firması iş birliği nasıl yapılandırılır?
İş birliği, fikri mülkiyet, veri erişimi ve sorumluluk sınırları baştan netleştirildiğinde verimli çalışır. Belirsiz bırakılan her konu, proje ilerledikçe sözleşme uyuşmazlığına dönüşme eğilimindedir.
Fikri mülkiyet ve kaynak kod
Geliştirilen yazılımın kaynak kodunun kime ait olacağı, sigorta şirketine münhasır lisans mı yoksa kullanım hakkı mı verileceği ve teknokent firmasının aynı altyapıyı başka müşterilerde kullanıp kullanamayacağı sözleşmede yazılmalıdır. Kaynak kod emaneti (escrow) gibi mekanizmalar bu noktada güvence sağlayabilir.
Veri erişimi ve KVKK
Yapay zekâ projeleri gerçek poliçe ve hasar verisi ister. Bu verinin anonimleştirilmesi, maskelenmesi, hangi ortamda işleneceği ve yurt dışına aktarılıp aktarılmayacağı 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için KVKK uyumlu sigorta yazılımı rehberine bakabilirsiniz.
Yönetişim
Ortak bir yönlendirme komitesi, iki haftalık demolar ve açık bir karar kaydı, AR-GE projelerinin dağılmasını önler. Proje yönetimi yaklaşımı için sigorta yazılım projeleri nasıl yönetilir yazısı tamamlayıcı bir kaynaktır.
AR-GE projesinde asıl risk teknik başarısızlık değil, prototipin hiçbir zaman üretime alınmamasıdır. Bu nedenle projenin başında "başarılı olursa kim sahiplenecek, hangi sisteme entegre olacak" sorusu cevaplanmalıdır.
Sigorta AR-GE projelerinde sık yapılan hatalar nelerdir?
En yaygın hata, rutin geliştirmeyi AR-GE gibi göstermek ya da gerçek AR-GE'yi yetersiz belgelemektir. Her iki durum da hem denetimde hem de proje sonucunda sorun yaratır.
- Belirsizliği tanımlamamak: "Yeni bir portal geliştireceğiz" ifadesi bir AR-GE gerekçesi değildir.
- Alan uzmanını dışarıda bırakmak: Aktüerya, hasar veya operasyon ekibinin katkısı olmadan geliştirilen modeller sahada karşılık bulmaz.
- Veriyi geç hazırlamak: Model geliştirme başladığında verinin temizlenmemiş, etiketlenmemiş olması takvimi en çok kaydıran etkendir.
- Üretime geçişi planlamamak: Prototip, core sistemle entegre edilmediği sürece iş değeri üretmez.
- Mevzuatı sona bırakmak: Otomatik karar veren sistemlerde açıklanabilirlik ve mevzuat uyumu tasarım aşamasında ele alınmalıdır.
ProdayTech olarak İstanbul Dijitalpark Teknokent'te yürüttüğümüz sigorta projelerinde, AR-GE iş paketlerini ürün yol haritasıyla aynı takvimde planlamayı ve her paketin üretime geçiş sahibini baştan belirlemeyi temel ilke olarak benimsiyoruz.
AR-GE iş birliğine başlamadan önce kontrol listesi
Aşağıdaki sorulara net cevap verebiliyorsanız proje başvurusuna hazırsınız demektir.
- İş problemi ölçülebilir bir hedefle tanımlandı mı?
- Teknik belirsizlik ve neden mevcut çözümlerle giderilemediği yazıldı mı?
- AR-GE ve rutin iş paketleri ayrıştırıldı mı?
- Veri kaynakları, veri sahipliği ve KVKK değerlendirmesi tamamlandı mı?
- Fikri mülkiyet ve kaynak kod hakları sözleşmede netleşti mi?
- Başarı ölçütleri ve ara kilometre taşları belirlendi mi?
- Prototipin üretime alınma sorumlusu ve bütçesi belli mi?
- Güncel teşvik koşulları mali müşavir ve yönetici şirketle doğrulandı mı?
Kendi AR-GE fikrinizi değerlendirmek isterseniz iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Sigorta şirketi doğrudan teknokentte yer almak zorunda mı?
Hayır. Sigorta şirketleri çoğunlukla teknokentte faaliyet gösteren bir yazılım veya teknoloji firmasıyla iş birliği yapar. Projeyi teknokent firması yürütür ve onaylatır; sigorta şirketi ise iş gereksinimlerini, alan bilgisini ve gerekli veriyi sağlar. Bazı büyük şirketler kendi bünyesinde AR-GE merkezi kurmayı tercih edebilir, ancak bu ayrı şartlara bağlı farklı bir modeldir.
Her yazılım geliştirme projesi AR-GE teşviklerinden yararlanabilir mi?
Hayır. Teşvikler, yenilik ve teknik belirsizlik içeren, sistematik yöntemle yürütülen ve onaylanmış projelerle ilgili faaliyetler için geçerlidir. Standart entegrasyon, bakım, raporlama ekranı veya bilinen bir teknolojinin olduğu gibi uygulanması genellikle rutin geliştirme sayılır. Proje önerisinde AR-GE niteliğindeki iş paketlerinin açıkça ayrıştırılması bu nedenle önemlidir.
Sigortacılıkta en uygun AR-GE konuları hangileridir?
Ürün fabrikası ve fiyatlama motoru gibi kural altyapıları, yapay zekâ ile hasar tespiti, dolandırıcılık skor modelleri, telematik tabanlı kullanıma dayalı sigorta ve parametrik sigorta platformları öne çıkan konulardır. Ortak noktaları, mevcut yöntemlerle çözümü belirsiz bir teknik problemi hedeflemeleri ve ölçülebilir iş çıktısı üretmeleridir.
AR-GE projesinde gerçek müşteri verisi kullanılabilir mi?
Kullanılabilir, ancak KVKK kapsamında işleme amacı, hukuki dayanak, veri minimizasyonu ve güvenlik tedbirleri değerlendirilmelidir. Pratikte model geliştirme ortamlarında maskelenmiş, anonimleştirilmiş veya sentetik veri tercih edilir. Verinin hangi ortamda işleneceği ve yurt dışına aktarılıp aktarılmayacağı sözleşmede ve teknik tasarımda baştan netleştirilmelidir.
Başarısız sonuçlanan bir AR-GE projesi boşa mı gider?
Gitmez. Teknik belirsizlik içeren bir çalışmada bazı yaklaşımların işe yaramaması doğaldır ve bu sonuçların belgelenmesi AR-GE sürecinin parçasıdır. Hangi yöntemin neden başarısız olduğu bilgisi, sonraki projelerde zaman kazandırır. Önemli olan, deneylerin sistematik yürütülmesi ve bulguların raporlarda açıkça kayıt altına alınmasıdır.